سوگیری زمان حال یعنی پیامد فوری در مقایسه با پیامدهای آینده وزن بیشتری می‌گیره؛ نشانه‌ی مهمش می‌تونه این باشه که انتخابت با نزدیک‌شدن زمان عمل عوض بشه، نه صرفاً اینکه زودتر رو ترجیح بدی.
- دو تصمیم رو مقایسه کن: وقتی برای آینده برنامه می‌ریزی و وقتی وقت انجام می‌رسه.
- مشخص کن کدوم راحتی یا سختی در لحظه‌ی تصمیم فوری شده.
- برای همون موقعیت یک شروع روشن و کم‌اصطکاک آماده کن، نه یک قول کلی برای فردا.
فرق یک ترجیح ثابت با تصمیمی که عوض می‌شه
یک مثال فرضی: شنبه می‌گی بین ده دقیقه کار در پنج‌شنبه و بیست دقیقه کار در جمعه، پنج‌شنبه رو انتخاب می‌کنم. پنج‌شنبه که می‌رسه، با اینکه خود کار و شرایطش عوض نشده، حاضر می‌شی بیست دقیقه‌ی فردا رو قبول کنی تا الان ده دقیقه کار نکنی. نکته، این عوض‌شدن ترجیحه؛ نه اینکه همیشه گزینه‌ی زودتر یا راحت‌تر رو بخوای.
در مدخل سوگیری زمان حال در مرجع اقتصاد رفتاری، توجه بیشتر به پیامد نزدیک و ناسازگاری ترجیح‌ها در طول زمان توضیح داده می‌شه. پس برای شناخت این مفهوم، بهتره دو لحظه‌ی تصمیم رو مقایسه کنیم، نه اینکه از یک انتخاب فوری نتیجه بگیریم.
اگر مسئله‌ات اینه که فقط نزدیک موعد تحویل دست‌به‌کار می‌شی، دقیقه‌نودی‌بودن به همون موقعیت می‌پردازه. اون الگو می‌تونه علت‌های مختلفی داشته باشه و نباید صرف شباهت مثال رو معادل اثبات سوگیری زمان حال بگیریم.
در مثال عقب‌انداختن کار، چه چیزی فوریه؟
گاهی هزینه‌ی کار فوریه: باید همین حالا با فرم مبهم یا تمرین دشوار روبه‌رو بشی، ولی فایده‌اش بعداً دیده می‌شه. در این موقعیت، عقب‌انداختن می‌تونه راحتی کوتاه‌مدت داشته باشه. البته با این مثال نمی‌شه درباره‌ی علت تمام کارهای عقب‌افتاده نتیجه گرفت.
در مقاله‌ی «انجامش بده، حالا یا بعد» از اوداناهیو و رابین، یک مدل نظری از ترجیح‌های متمایل به حال و تصمیم درباره‌ی زمان انجام کار ارائه شده. مدل نظری کمک می‌کنه پیامدهای یک فرض رو بررسی کنیم؛ خودش به‌تنهایی نشان نمی‌ده علت رفتار یک فرد مشخص چیه.
برای نگاه گسترده‌تر، اهمال‌کاری چیست؟ رو ببین. ترس از ارزیابی، نامشخص‌بودن قدم بعد، شرایط محیط و عوامل دیگر هم می‌تونن مطرح باشن. اسم یک سوگیری قرار نیست جای بررسی موقعیت واقعی رو بگیره.
چرا قول فردا، همیشه اطلاعات خوبی درباره‌ی فردا نیست؟
وقتی برای فردا تصمیم می‌گیری، شاید دشواری همون لحظه رو هنوز روبه‌روت حس نکنی. جمله‌ی «فردا حتماً حوصله دارم» هم برنامه رو روشن نمی‌کنه. معلوم نیست کی، با چه وسایلی و کدوم بخش رو انجام خواهی داد.
یک بررسی شخصی ساده اینه که برای چند موقعیت مشخص، انتخاب قبلی و انتخاب لحظه‌ی عمل رو یادداشت کنی. مثلاً ظهر چه ترتیبی برای کار و استراحت در نظر گرفته بودی و شب چه چیزی تغییر کرد؟ این یادداشت، آزمایش کنترل‌شده یا تست سوگیری نیست؛ فقط اطلاعات بیشتری از شرایط خودت می‌ده.
ممکنه بفهمی تغییر به یک مانع واقعی مربوط بوده: جلسه طول کشیده، سرت درد گرفته یا فایل لازم نرسیده. این‌ها رو با «باز هم تسلیم حال شدم» حذف نکن. هدف، توضیح دقیق‌تره، نه اضافه‌کردن یک دلیل تازه برای سرزنش خودت.
کدام بخش موقعیت رو می‌شه از قبل روشن کرد؟
اگر هر بار در لحظه‌ی شروع تازه دنبال فایل و سؤال اصلی می‌گردی، اون‌ها رو پیش از نوبت بعد آماده کن. به‌جای «روی کارم پیشرفت کنم» بنویس «قسمت مشخصات فرم رو با اطلاعات آماده تکمیل کنم». این پیشنهاد از خود موقعیت میاد؛ قرار نیست درمان اثبات‌شده‌ی یک سوگیری معرفی بشه.
همین‌طور زمان رو مشخص کن. در بعداً، یعنی کی؟، قرار مبهم به تصمیم قابل‌اجراتر تبدیل می‌شه. اگر زمان انتخابی واقعاً با استراحت، رفت‌وآمد یا مسئولیت دیگر تداخل داره، برنامه رو اصلاح کن؛ روشن‌بودن ساعت، ناسازگاری اون با زندگی رو حل نمی‌کنه.
می‌تونی برای نوبت بعد فقط یک تغییر امتحان کنی: فایل از قبل باز باشه یا قدم اول معلوم باشه. بعد ببین شروع در همون شرایط چطور پیش رفت. از یک نتیجه هم نمی‌شه درباره‌ی تمام انتخاب‌های آینده حکم داد.
تعهد قبلی نباید به تنبیه یا اجبار تبدیل بشه
بعضی‌ها از قرار قبلی با خودشان یا یک همراه استفاده می‌کنن تا تصمیم لحظه‌ای کمتر مبهم باشه. اگر از چنین روشی استفاده می‌کنی، باید امکان تغییر منطقی در شرایط واقعی وجود داشته باشه. مریض‌شدن یا یک مسئولیت ضروری، چیزی نیست که به‌خاطرش سزاوار جریمه بشی.
در پیامد برای انجام‌ندادن، می‌تونی درباره‌ی طراحی یک تعهد قابل‌تحمل بیشتر بخونی. اینجا پیشنهاد جریمه‌ی سنگین، تحقیر، بدهی یا محدودکردن نیازهای ضروری نداریم. نتیجه‌ی مطلوب، تصمیم روشن‌تره، نه ترس بیشتر از عقب‌افتادن.
همه هم اختیار یکسانی برای جابه‌جاکردن کارها ندارن. اگر امروز استراحت یا رسیدگی به یک نیاز ضروری اولویت داره، انتخاب اون رو نباید صرفاً غیرمنطقی نامید. تعریف سوگیری جای شناخت منابع، محدودیت‌ها و ارزش‌های فرد رو نمی‌گیره.
یک سؤال دقیق‌تر از «چرا اراده ندارم؟»
برای کار عقب‌افتاده‌ی بعدی بپرس: «بین زمانی که برنامه ریختم و لحظه‌ی انجام، چه چیزی تغییر کرد؟» شاید پاسخ، وزن بیشتر راحتی فوری باشه؛ شاید هم اطلاعات، انرژی یا اولویت واقعی تغییر کرده باشه. هر پاسخ، تصمیم متفاوتی لازم داره.
لازم نیست برای استفاده از این مفهوم به خودت برچسب بزنی. یک موقعیت رو روشن کن، یک تغییر کوچک رو امتحان کن و نتیجه رو در همون محدوده ببین. اگر عقب‌انداختن مداومه و کار و زندگی رو جدی مختل کرده، گفت‌وگو با متخصص می‌تونه از توضیح‌دادن همه‌چیز با یک اصطلاح مفیدتر باشه.
منابع و مطالعه بیشتر
- Present biasBehavioralEconomics.com / Behavioral Economics Guide
- Doing It Now or LaterAmerican Economic Review / Ted O’Donoghue and Matthew Rabin
سؤال‌های رایج
سوگیری زمان حال همون ترجیح پاداش زودتره؟
نه دقیقاً. نکته‌ی مهم در این مفهوم می‌تونه تغییر ترتیب ترجیح‌ها با رسیدن لحظه‌ی حال باشه. ترجیح ثابت برای گزینه‌ی زودتر، به‌تنهایی همون الگو رو نشان نمی‌ده.
پس همه‌ی اهمال‌کاری از این سوگیری میاد؟
نه. این یکی از توضیح‌های ممکنه. ابهام کار، ترس، خستگی، منابع و شرایط زندگی هم باید جداگانه بررسی بشن.
اگر الان استراحت کنم یعنی سوگیری دارم؟
از یک انتخاب چنین نتیجه‌ای نمی‌شه گرفت. ممکنه استراحت با نیاز، سلامت و اولویت واقعی‌ات کاملاً سازگار باشه. باید موقعیت و تغییر تصمیم رو بررسی کرد.
برای مقابله با اون باید خودم رو جریمه کنم؟
نه. جریمه شرط لازم نیست و نباید به نیازهای ضروری یا امنیتت آسیب بزنه. روشن‌کردن قدم، زمان و موانع واقعی، نقطه‌ی شروع قابل‌بررسی‌تریه.